મેન્યુફેકચરિંગ સેક્ટરનું આપણા GDPમાં બીજા નંબરનું સૌથી મોટું યોગદાન છે. રાષ્ટ્રીય ઈ-ગવર્નન્સ યોજના હેઠળ સરકાર દ્વારા મેક ઇન ઈન્ડિયા, ઇન્વેસ્ટ ઈન્ડિયા, સ્ટાર્ટ અપ ઇન્ડિયા અને ઇ-બિઝ મિશન મોડના સ્વરૂપમાં સરકાર દ્વારા લેવાયેલી ઘણી નવી પહેલ દેશમાં રોકાણ અને વ્યાપાર કરવો સરળ બનાવે છે. ઘણા ક્ષેત્રોમાં ભારતીય ઉત્પાદન કંપનીઓ વૈશ્વિક બજારોને લક્ષ્યાંક બનાવી રહી છે અને મોટા પાયે વૈશ્વિક સ્પર્ધક બની રહી છે.

જોબ વર્ક એ ઉત્પાદન ઉદ્યોગનું અભિન્ન અંગ છે. ઉત્પાદકો સામાન્ય રીતે તેમની પ્રવૃત્તિઓનો એક ભાગ ત્રીજા વ્યક્તિને આઉટસોર્સ કરતા હોય છે. આ પ્રવૃત્તિ ખર્ચ-કાર્યક્ષમ બની જાય છે અને તેમની મુખ્ય પ્રવૃત્તિઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને તેમને વધુ ઉપજાઉ બનવામાં મદદ કરે છે. સમગ્ર કામ અથવા તેના ભાગને ત્રીજા વ્યક્તિને આઉટસોર્સિંગ કરવાની આ પ્રક્રિયાને ‘જોબ વર્ક’ કહેવાય છે. આ પ્રવૃત્તિ ઉત્પાદન ચક્રમાં કોઈપણ તબક્કે હોઈ શકે છે અને જોબ વર્ક માટે મોકલેલ ચીજો કાચી સામગ્રી અથવા અર્ધ-તૈયાર થયેલ વસ્તુઓ અથવા મૂડીગત માલ હોઈ શકે છે. જોબ વર્ક માટે માલ મોકલનાર ઉત્પાદકને સામાન્ય રીતે ‘પ્રિન્સિપાલ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને જોબની વર્ક કરનાર વ્યક્તિને ‘જોબ વર્કર’ કહેવાય છે.

ચાલો આપણે વર્તમાન કર પદ્ધતિમાં જોબ વર્ક કેવી રીતે ટ્રીટ કરવામાં આવે છે અને તે GST શાસન માં કેવી રીતે જુદું પડશે તે સમજીએ.

વર્તમાન પદ્ધતિ

અર્થ

જોબ વર્ક એટલે કાચા માલ અથવા અર્ધ-તૈયાર માલ પર કાર્ય અથવા પ્રક્રિયા, કાર્યનો એક ભાગ અથવા સંપૂર્ણ કાર્ય પૂર્ણ કરવા માટે કરી, પરિણામે ઉત્પાદન અથવા કોઈ વસ્તુ ને અંતિમ ઓપ આપવા માટે અથવા કોઈપણ એવું કઈ પણ કાર્ય જે પ્રક્રિયા માટે જરૂરી છે. આ સૂચવે છે કે:

  1. ઉત્પાદક દ્વારા કરવામાં આવતી પ્રવૃત્તિ ઉત્પાદન અથવા તૈયાર માલની સમાપ્તિ માટે અથવા ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં આવશ્યક કામગીરી હોવી જોઈએ
ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ

પ્રિન્સિપાલ એ જોબ વર્ક માટે મોકલેલા ઇનપુટ્સ અથવા મૂડીગત માલ પર ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ મેળવવાપાત્ર છે, જો તેમને જોબ વર્ક મોકલ્યાથી અનુક્રમે 180 દિવસ અથવા 1 વર્ષમાં પાછું મળે છે તો.

લાગુ પડતા ટેક્સ

જો પ્રવૃત્તિ ઉત્પાદનમાં પરિણમતી હોય, તો જોબવર્કર માટે એક્સાઇઝ ડ્યુટી ચૂકવવી જરૂરી છે. તેમ છતાં, પ્રિન્સિપાલ દ્વારા ડીક્લેરેશન રજૂ કરાતા, જોબવર્કરને એક્સાઇઝ ડ્યૂટીમાંથી મુક્તિ મળી શકે છે.

જો પ્રવૃત્તિ ઉત્પાદનમાં પરિણમતી ન હોય તો સર્વિસ ટેક્સ લાગુ પડે છે. જો કે, જોબ વર્કરને સર્વિસ ટેક્સમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવે છે.

જોબ વર્કર દ્વારા વસુલવામાં આવતો પ્રોસેસિંગ ચાર્જ – જોબ વર્કર દ્વારા વસૂલવામાં આવતા પ્રોસેસિંગ ચાર્જ પર સર્વિસ ટેક્સ લાગુ પડતો નથી.

જોબવર્કરને મોકલાતા મોલ્ડ, ડાઇ, જિગસ અને ફિક્સચર કે સાધનો – જોબવર્કરને મોકલાતા મોલ્ડ, ડાઇ, જિગસ અને ફિક્સચર કે સાધનો પર કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી.

જોબ વર્ક દરમિયાન બનતા વેસ્ટ અથવા સ્ક્રેપ – જોબ વર્ક દરમિયાન પેદા થયેલ કોઈપણ વેસ્ટ અથવા સ્ક્રેપ નો સપ્લાય જોબવર્કર દ્વારા તેના વ્યવસાય ના સ્થળેથી ટેક્સ ચુકવણી સાથે કરી શકાય છે જો જોબવર્કર રજીસ્ટર્ડ હોય, અને જો તે રજીસ્ટર્ડ ના હોય તો પ્રિન્સિપાલ દ્વારા કરી શકાય છે.

GST શાસન

અર્થ

GST હેઠળ, જોબ વર્ક એટલે કોઈ અન્ય રજિસ્ટર્ડ વ્યક્તિના માલસામગ્રી પર કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા કરતી કોઈ પણ ટ્રીટમેન્ટ કે પ્રક્રિયા. વ્યાખ્યામાં ફેરફાર 2 વસ્તુઓ સૂચવે છે:

  1. જોબ વર્કનું વિસ્તૃત ખ્યાલમાં વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જેમાં જોબવર્કર દ્વારા કરવામાં આવતી કોઈ પણ સારવાર કે પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે, પછી ભલે તે પ્રવૃત્તિ ઉત્પાદનમાં પરિણમે છે કે ઉત્પાદન પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે આવશ્યક કામગીરી છે.
  2. જોબવર્કર દ્વારા હાથ કરવામાં આવતી સારવાર અથવા કાર્યવાહી માત્ર ત્યારે જ જોબવર્ક ગણાય છે જ્યારે તે રજિસ્ટર્ડ વ્યક્તિના માલ પર કરવામાં આવે છે. તેથી, ભલે ને માલ કરપાત્ર હોય પણ તે અનરજિસ્ટર્ડ વ્યક્તિનો હોય, તો આ પ્રવૃત્તિને જોબવર્ક તરીકે ગણવામાં આવતી નથી. વર્તમાન પદ્ધતિથી આ એક મોટું પરિવર્તન છે, જ્યાં પ્રિન્સિપાલ નું રજીસ્ટ્રેશન અસંબદ્ધ છે.
ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC)

પ્રિન્સિપાલ જોબવર્ક માટે મોકલેલા ઇનપુટ્સ અને કેપિટલ ગૂડ્ઝ પર ITC મેળવવા પાત્ર છે.

લાગુ પડતા ટેક્સ

જયારે ઇનપુટ કે મૂડીગત માલ જોબવર્ક માટે મોકલવામાં આવે છે

જ્યારે ઇનપુટ અથવા મૂડીગત માલ જોબવર્ક માટે મોકલવામાં આવે છે ત્યારે કોઈ ટેક્સ લાગુ પડતો નથી. જોબવર્ક માટે માલસામાનના નિકાલ સમયે, પ્રિન્સિપાલ ડિલીવરી ચલન રજુ કરી શકે છે. અહીં ડિલીવરી ચલનના નમૂનાનું ફોર્મેટ n આપવામાં આવે છે.

જયારે જોબવર્ક માટે મોકલેલ ઇનપુટ અથવા મૂડીગત માલ અનુક્રમે 1 વર્ષ કે 3 વર્ષમાં પાછો આવે છે.

જયારે જોબવર્ક માટે મોકલેલ ઇનપુટ અથવા મૂડીગત માલ અનુક્રમે 1 વર્ષ કે 3 વર્ષમાં પ્રિન્સિપાલ ના સ્થળ પર પાછો આવે છે, ત્યારે કોઈ ટેક્સ લાગુ પડતો નથી..

ઉદાહરણ: રાજેશ એપરલ્સ, એક રજીસ્ટર્ડ એપરલ ઉત્પાદક, 100 કુર્તા એક રજીસ્ટર્ડ જોબવર્કર, રમેશ એમ્બ્રોઇડર્સ ને 1લી ઓગસ્ટ ૨૦૧૭ ના રોજ એમ્બ્રોઇડરી કામ માટે મોકલે છે. રમેશ એમ્બ્રોઇડર્સ રાજેશ એપરલ્સને 10મી ઓક્ટોબર 2017 ના રોજ એમ્બ્રોઇડરી કામ પૂરું કરીને કુર્તા પાંચ મોકલે છે.અહીં, કોઈ ટેક્સ નહિ લાગે કારણ કે રાજેશ એપરલ્સ ને કુર્તા તેના વ્યાપાર સ્થળે મોકલ્યાના 1 વર્ષ ની અંદર પાછા મળી જાય છે.

જયારે જોબવર્કરના સ્થળે થી જોબવર્ક માટે મોકલેલ ઇનપુટ કે મૂડીગત માલ અનુક્રમે 1 વર્ષ કે 3 વર્ષ ની અંદર સપ્લાય કરવામાં આવે.

જયારે જોબવર્કરના સ્થળે થી જોબવર્ક માટે મોકલેલ ઇનપુટ કે મૂડીગત માલ અનુક્રમે 1 વર્ષ કે 3 વર્ષ ની અંદર સપ્લાય કરવામાં આવે, ત્યારે જો સપ્લાય ભારત ની અંદર જ થયો હોય તો ટેક્સ લાગુ પડે છે અને જો સપ્લાય એ એક નિકાસ હોય તો કોઈ ટેક્સ લાગુ પડશે નહિ

જોબવર્કરના વ્યાપાર ના સ્થળે થી જોબવર્ક માટે સપ્લાય કરેલ ઇનપુટ કે મૂડીગત માલ માટે, પ્રિન્સીપાલે જોબવર્કરના વ્યાપાર સ્થળને તેના વ્યાપારના વધારાના સ્થળ તરીકે જાહેર કરવું જોઈએ, જ્યાં સુધી નીચેની શરતો ન હોય –

  1. જોબવર્કર રજીસ્ટર્ડ હોય અથવા
  2. સપ્લાય એ સૂચિત માલ નો હોય
ઉદાહરણ: રાજેશ એપેરલ્સ 15 મી સપ્ટેમ્બરના રોજ રમેશ એમ્બ્રોઇડર્સને 200 કુર્ટ્સ મોકલે છે, 'એપેરલ પર ભરતકામના કામ માટે. ભરતકામના કામ પછી, તમિલનાડુના રમેશ એમ્બ્રોઇડર્સની સ્થાનેથી 25 મી ડિસેમ્બર, 17 ના રોજ તમિલનાડુમાં એક ગ્રાહકને આપવામાં આવે છે.
અહીં, જ્યારે કુર્માને રેમેશ એમ્બ્રોઇડર્સના વ્યવસાયના સ્થાને પૂરા પાડવામાં આવે છે, ત્યારે રાજેશ એપેરલો લાગુ પડતા દરે કર ચૂકવવા જવાબદાર છે.

જયારે માલ કામદારના કામકાજના સ્થળે પૂરા પાડવામાં આવે છે, જો કામદારનું રજિસ્ટ્રેશન થયેલું હોય તો પણ, આચાર્ય આચાર્યશ્રી દ્વારા પુરવઠા તરીકે ગણવામાં આવશે અને માલના મૂલ્યને નોકરીના કામદારના કુલ ટર્નઓવરમાં શામેલ કરવામાં આવશે નહીં.

જયારે રોજગાર કાર્ય માટે મોકલવામાં આવતી ઇનપુટ્સ અથવા કેપિટલ ગુડ્સને અનુક્રમે 1 વર્ષ અથવા 3 વર્ષમાં નોકરી કાર્યકરની જગ્યાએ પાછા લાવવામાં આવતી નથી અથવા પૂરી પાડવામાં આવતી નથી
ઉદાહરણ: રાજેશ એપરલ્સ 150 કુર્તા રમેશ એમ્બ્રોઇડર્સ ને 10મી ઓક્ટોબર 2017 ના રોજ એમ્બ્રોઇડરી કામ માટે મોકલે છે. 10 ઓક્ટોબર 2018 સુધીમાં રાજેશ એપરલ્સ ના વ્યાપારના સ્થળ પર કુર્તા પાછા આવતા નથી.

અહીં, રાજેશ એપરલ્સ દ્વારા રમેશ એમ્બ્રોઇડર્સ ને 10મી ઓક્ટોબર 2017 ના રોજ કુર્તા સપ્લાય થયા હોવાનું ગણવામાં આવશે અને આથી રાજેશ એપરલ્સ ને આ સપ્લાય પર વ્યાજ સાથે ટેક્સ ચૂકવવો પડશે.

જયારે જોબવર્ક માટે મોકલેલ ઇનપુટ મોકલ્યાના 1 વર્ષ ની અંદર પાછું આવતું નથી અથવા જોબવર્કરના વ્યવસાય ના સ્થળે થી સપ્લાય કરવામાં આવતું નથી અથવા જો જોબવર્ક માટે મોકલેલ મૂડીગત માલ મોકલ્યાના 3 વર્ષ ની અંદર પાછું આવતો નથી અથવા જોબવર્કરના વ્યવસાય ના સ્થળે થી સપ્લાય કરવામાં આવતો નથી, તો તેને પ્રિન્સિપાલ દ્વારા જે દિવસે મોકલવામાં આવેલ તે દિવસે જોબવર્કરને કરેલ સપ્લાય માનવામાં આવશે. આથી, પ્રિન્સિપાલ તે સપ્લાય પર લાગુ પડતો ટેક્સ અને તેના પર થતું વ્યાજ ચૂકવવા પત્ર બનશે.

નોંધ: ઇનપુટ્સ અથવા મૂડીગત માલને જોબવર્કર પાસે પ્રિન્સિપાલ ના વ્યાપારના સ્થળ પર લાવ્યા વગર મોકલી શકાય છે.આ કિસ્સામાં, અનુક્રમે 1 વર્ષ અને 3 વર્ષનો સમયગાળો, તે તારીખથી ગણવામાં આવશે જ્યારે જોબવર્કરને ઇનપુટ અથવા મૂડીગત માલ મળે છે.

જોબવર્કર દ્વારા વસુલવામાં આવતો પ્રોસેસિંગ ચાર્જ

GST એ જોબવર્કર દ્વારા લીધેલ પ્રોસેસીંગ ચાર્જ પર લાગુ પડે છે.

ઉદાહરણ:રમેશ એમ્બ્રોઇડર્સ રાજેશ એપરલ્સ પાસેથી ઓગસ્ટ ’17 એ લીધેલ જોબવર્ક ઓર્ડર માટે રૂ.10,000 વસુલે છે.

અહીં, રમેશ એમ્બ્રોઇડર્સ એ એમ્બ્રોઇડરી ચાર્જ પર 5% (ટેક્સટાઇલ જોબવર્ક માટેનો દર) ના દરે GST વસૂલવો જોઈએ.

જોબવર્ક માટે મોકલેલ મોલ્ડ, ડાઇ, જિગસ અને ફિક્સચર્સ કે સાધનો

જોબવર્કરને જોબવર્ક માટે મોકલેલ મોલ્ડ, ડાઇ, જિગસ અને ફિક્સચર્સ કે સાધનો પર કોઈ ટેક્સ લાગુ પડતો નથી.

જોબવર્ક દરમિયાન ઉત્પન્ન થયેલ વેસ્ટ અથવા સ્ક્રેપ

જો જોબવર્ક દરમિયાન કોઈપણ વેસ્ટ કે સ્ક્રેપ ઉત્પન્ન થાય તો તે જોબવર્કર દ્વારા સીધો જ તેના વ્યાપારની જગ્યાએથી જો તે રજિસ્ટર્ડ હોય તો ટેક્સ ચૂકવીને સપ્લાય કરી શકાય છે. જો જોબવર્કર રજીસ્ટર્ડ ના હોય તો પ્રિન્સિપાલ ટેક્સ ચૂકવીને તેનો સપ્લાય કરી શકે છે.

નિર્ણય

GST હેઠળ જોબવર્કની કર પદ્ધતિ મોટે ભાગે હાલની પદ્ધતિ જેવી જ છે. એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો નોંધવો જરૂરી છે કે જે સમયગાળા દરમિયાન ઇનપુટ પાછા લાવવામાં અથવા જોબવર્કર દ્વારા સપ્લાય કરેલ માલ માટે હવે 1 વર્ષ છે જે પહેલા 180 દિવસો હતા. તે જ રીતે, જે સમયગાળામાં મૂડીગત માલ પાછો આપવામાં આવે કે સપ્લાય કરવામાં આવે તે હવે 2 વર્ષ થઇ ગયા છે જે પહેલા 1 વર્ષ હતું. વધુમાં, GST હવે જોબવર્કર દ્વારા વસુલવામાં આવતા પ્રોસેસિંગ ચાર્જ પર પણ લેવાશે.

ઉત્પાદન ઉદ્યોગો માટે, આ જોગવાઈઓ હકારાત્મક છે અને સરકારના આ સેક્ટર ના સમર્થનમાં છે.

Are you GST ready yet?

Get ready for GST with Tally.ERP 9 Release 6

147,730 total views, 254 views today